Szanowni Państwo,
Coraz częściej polscy przedsiębiorcy interesują się rynkami nietradycyjnymi i rozwijają swoją ekspansję handlową oraz inwestycyjną poza Unią Europejską. To dobry sygnał. Pozwala to lepiej poznać potencjał państw pozaunijnych, inne kultury biznesowe, zdywersyfikować swoją działalność, zmniejszyć ryzyko i korzystać z czynnika skali.
Na co dzień zajmuję się państwami Ameryki Łacińskiej oraz Karaibów i chciałbym zachęcić instytucje, organizacje oraz firmy do zacieśnienia relacji gospodarczych z tym regionem. Wprawdzie osiągamy tam sukcesy, ale tkwią tam nadal znaczne rezerwy w rozwijaniu współpracy handlowej i inwestycyjnej. Moje doświadczenie wskazuje, że podstawową barierą nie są ani kwestie finansowe ani logistyczne, ale przede wszystkim nadmierne obawy i słaba znajomość specyfiki państw tego regionu. Takich obaw nie mają przedsiębiorcy z innych państw UE, którzy z sukcesem rozwijają ekspansję eksportową i inwestycyjną w Ameryce Łacińskiej i na Karaibach.
Wprawdzie nie są to rynki łatwe, ale stwarzają duże możliwości polskim eksporterom i inwestorom. Są to rynki liczące łącznie ca 650 mln mieszkańców, coraz bardziej otwarte na współpracę z zagranicą, dynamicznie rozwijające gałęzie gospodarki oparte o wysokie technologie i produkty innowacyjne. Co więcej, współpraca między nimi a państwami UE jest w zdecydowanej większości oparta o umowy o wolnym handlu. Obecnie znane są przede wszystkim medialne kontrowersje związane z liberalizacją handlu artykułami rolnymi pomiędzy UE i Mercosur. Niemniej ogólna ocena tej umowy uwzględniająca także szanse dla sektora przemysłowego oraz sektora usług wymaga szerszej analizy. Oprócz tej umowy zastąpiło w ub.r. zacieśnienie prawno – traktatowe m.in. z Chile i Ekwadorem. Treść (a także treść wszystkich umów międzynarodowych zawartych przez Polskę bądź UE) znaleźć można na stronie https://traktaty.msz.gov.pl/ . Warto też wspomnieć, że aktualnie trwają prace nad przystąpieniem Argentyny, Brazylii i Peru do OECD. Ponadto wiele z państw latynoamerykańskich i karaibskich posiada szereg umów o wolnym handlu w ramach porozumień regionalnych, a także z USA i Kanadą. Tym samym inwestowanie w tym regionie pozwala łatwiej i taniej wejść zarówno na te duże rynki północnoamerykańskie, jak i rynki państw sąsiednich
1. Mity dot. Ameryki Łacińskiej a rzeczywistość.
Jednym z najczęściej spotykanych, a zarazem najmniej logicznych to stwierdzenie, że to kraje odległe. W rzeczywistości są zdecydowanie bliższe niż państwa Dalekiego Wschodu, które jakoś nie są postrzegane jako dalekie. Wskazywany jest rzekomy wysoki koszt frachtu, w rzeczywistości na poziomie kosztów przewozu do Chin i państw sąsiednich.
Bardzo często do niebotycznych rozmiarów wyolbrzymiane są zjawiska przestępczości (zwłaszcza narkotykowej) czy korupcji. Błędem jest również traktowanie tych państw jako biednych, słabo rozwiniętych opierających się jedynie na rolnictwie, górnictwie i turystyce, pełnych egzotyki, z bardzo słabym potencjałem współpracy ekonomicznej. W rzeczywistości w większości regionu główną gałęzią gospodarki jest sektor usług, natomiast coraz mniejsze znaczenie mają rolnictwo i przemysł. Ponadto rozwijane są branże nowoczesne jak np. sektor kosmiczny, technologii radarowych i energetyki nuklearnej w Argentynie, technik informatycznych w Brazylii, elektromobilności w Chile oraz Meksyku itp.
Ale jednym z najczęściej spotykanych (i najbardziej szkodliwych) stereotypów jest wręcz powszechne traktowanie wszystkich tych państw jako jednolitego zbioru państw hiszpańskojęzycznych i niedostrzeganie różnic pomiędzy nimi. Sprzyja to przenoszenia różnych medialnych pejoratywnych zjawisk oraz negatywnych doświadczeń w kontaktach z konkretnym przedsiębiorcą z konkretnego kraju na cały region. Rzeczywistość jest diametralnie inna. Pomimo wspólnej historii i języka (z niewielkimi wyjątkami) różnice między państwami tego regionu są olbrzymie, tak w zakresie poziomu rozwoju gospodarczego, jak i struktury społecznej, kultury biznesowej, poziomu korupcji czy przestępczości.
2. Działania MRiT i instytucji partnerskich na rzecz rozwoju współpracy gospodarczej Polski z państwami latynoamerykańskimi i karaibskimi w 2024 r.
a. W ub.r. instytucje otoczenia biznesu zorganizowały 13 webinariów/seminariów (o których wiem) poświęconych tamtym rynkom. Jedno - z przyczyn niezależnych od organizatora (KIG) - zostało przełożone na styczeń br. Najwięcej z nich (6) dotyczyło Brazylii; poza tym 3 dot. Meksyku, 2 Chile, reszta po jednym. Seminaria poruszały różne zagadnienia, począwszy od ogólnych, poprzez sektorowe, e-commerce, aż do kwestii prawno-podatkowych. Został ponadto zorganizowany panel poświęcony tym rynkom na ubiegłorocznym Forum Biznesu PAIH. Były również organizowane przez ambasady i Zagraniczne Biura Handlowe PAIH konferencje dla latynoamerykańskich przedsiębiorców wskazujące możliwości gospodarcze Polski.
b. Odbyły się misje gospodarcze. PAIH zorganizował misje do Meksyku i Gwatemali, KIG na Kubę, a Polsko – Portugalska Izba Gospodarcza tradycyjnie dwukrotnie misje do Brazylii. Po raz trzeci Ministerstwo Klimatu i Środowiska zorganizowało misję laureatów Greenevo; tym razem do Chile. Wg otrzymanych informacji, podobnie jak poprzednie (do Meksyku i Kolumbii) zakończyła się sukcesem.
c. Na podstawie porozumienia MRiT - MSZ polskie ambasady realizowały szereg projektów promocyjnych, począwszy od artykułów sponsorowanych w miejscowej prasie specjalistycznej, poprzez organizację seminariów aż po przygotowanie i obsługę polskich stoisk na ważniejszych targach w państwach urzędowania i dodatkowej akredytacji.
d. W ramach swojej działalności statutowej również PAIH zorganizował polskie stoiska informacyjne na niektórych imprezach wystawienniczych. Po raz pierwszy w 2024 r. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa zorganizował stoisko targowe w Ameryce Łacińskiej w Chile.
e. Kontynuowany był przez Katowicką Specjalną Strefę Ekonomiczną wspólnie z partnerami brazylijskimi bardzo ciekawy projekt Brasilesia nastawiony na rozwój start-up’ów w obu krajach.
f. Rozwija się współpraca regionalna Śląska z regionem Paraná (Brazylia). Nie jest wykluczone nawiązanie współpracy pomiędzy polskimi województwami a regionami Mendoza i Córdoba w Argentynie.
g. Nawiązana została współpraca instytucjonalna instytucji polskich i meksykańskich zajmujących się zielonymi technologiami.
h. Nawiązana została współpraca instytucjonalna straży pożarnych Polski i Chile.
i. Instytut Nauk Ekonomicznych PAN wspólnie z ambasadami Polski w Peru i peruwiańskiej w Polsce zorganizował w Limie bardzo interesującą konferencję polsko-peruwiańską poświęconą współpracy środowisk naukowo-akademickich i biznesowych oraz administracji publicznej w rozwoju szeroko rozumianej współpracy polsko-peruwiańskiej.
To tylko najważniejsze z działań podejmowanych w ub.r. przez instytucje administracji publicznej i instytucje otoczenia biznesu. Dzięki nim udaje się rozszerzać polski eksport, wygrywać przetargi i rozwijać współpracę inwestycyjną pomiędzy naszymi firmami a partnerami z państw latynoamerykańskich. Mamy sporo sukcesów, ale może ich być znacznie więcej przy bliższym poznaniu tych rynków i zaangażowaniu polskich przedsiębiorców.
3. Osiągnięcia i perspektywy rozwoju współpracy gospodarczej.
a. Górnictwo.
Jak powszechnie wiadomo, Ameryka Łacińska posiada ogromne ilości surowców mineralnych, począwszy od ropy naftowej i gazu ziemnego poprzez węgiel kamienny, rudy metali, w tym metali rzadkich i surowców krytycznych. Z natury rzeczy ten sektor jest szansą dla polskich producentów maszyn i urządzeń górniczych, systemów ratownictwa, szkolenia itp. Jednym słowem, dla sektora górniczego i okołogórniczego. Polska ma już tutaj osiągnięcia. Polska od lat jest ważnym dostawcą tego asortymentu do Kolumbii; stopniowo rozwija się sprzedaż do innych państw regionu, głównie Argentyny i Chile. W ub.r. polskie stoiska były obecne na kilku ważniejszych targach tej branży; w br. rozważana jest kontynuacja tej tendencji. Gorąco zachęcam do udziału w tych wydarzeniach. Warto także rozważyć współpracę inwestycyjną. Notabene, największa polska inwestycja znajduje się właśnie w Ameryce Łacińskiej; to kopalnia miedzi Sierra Gorda w Chile.
b. Rolnictwo
Jak powszechnie wiadomo, Ameryka Łacińska to także silne rolnictwo. Dla polskich firm eksportującą płody rolne szersze rozwinięcie ekspansji jest zdecydowanie trudniejsze, choć także należy wziąć pod uwagę przemienność pór roku między Europą i Ameryką Południową. Ale i tu są wyjątki. Przykładowo, bardzo szybko rośnie eksport polskich jabłek do Kolumbii; jest również duże zapotrzebowanie na Kubie na polskie artykuły rolno - spożywcze. Większe szanse ma jednak sektor okołorolny i spożywczy. Już sprzedajemy do kilku państw latynoamerykańskich nasze maszyny rolnicze; istnieją szanse na eksport technologii w dziedzinie rolnictwa, urządzeń dla sektora rolnego i weterynaryjnego. Ponadto szanse mają maszyny dla przetwórstwa żywności. Odrębną kwestią jest żywność przetworzona. Mają one zdecydowanie większe szanse na ekspansję. Warto wspomnieć, że rozwija się eksport polskich słodyczy i napojów do kilku krajów; znacząca ilość produktów mleczarskich jest eksportowana do Dominikany.
c. Zielone technologie
Znaczna wrażliwość na zmiany klimatyczne, postępująca deforestacja i zanieczyszczenie wymuszają coraz pilniejsze uznanie zrównoważonego rozwoju za priorytet w politykach gospodarczych poszczególnych państw regionu. W Ameryce Łacińskiej podejmowane są różne działania proekologiczne, począwszy od zwiększenia udziału odnawialnych źródeł energii w gospodarce kraju, poprzez rozwój elektromobilności, optymalizację gospodarki odpadami aż do promowania technologii wodorowych. Dzięki misjom laureatów programu GreenEvo do państw latynoamerykańskich już zostały nawiązane kontakty handlowe i nie wyklucza się współpracy inwestycyjnej. Także w tej dziedzinie notujemy sukcesy. M.in. są realizowane przez jedną z polskich firm plany wybudowania fabryki zielonego wodoru w Argentynie. Jak już wspomniałem, została zainicjowana współpraca instytucjonalna polskich i meksykańskich instytucji zajmujących się zielonymi technologiami.
d. Urządzenia medyczne, rehabilitacyjne i farmacja
Eksport farmaceutyków do Ameryki Łacińskiej jest już realizowany od szeregu lat. W ostatnich dwóch latach PAIH zorganizował stoiska informacyjne na targach sprzętu medycznego i rehabilitacyjnego w kilku krajach latynoamerykańskich. Przyniosło to wymierne efekty w postaci kontraktów eksportowych zawartych przez polskie firmy z partnerami latynoamerykańskimi na dostawy urządzeń medycznych i sprzętu rehabilitacyjnego. Rozważa się organizację stoisk na kilku targach tego sektora także w tym roku.
e. Technologie informatyczne
Szybko rozwija się współpraca w zakresie technologii informatycznych. Polska firma zajmująca się płatnościami internetowymi zaczyna z sukcesem działać w Brazylii. W tym kraju także polskie firmy z powodzeniem rozwinęły elektroniczne systemy rezerwacyjne. Także jedna z polskich firm planuje zainteresowanie współpracą w zakresie obsługi kart lojalnościowych w Argentynie. Z posiadanych przeze mnie informacji wynika, że istnieją bardzo duże możliwości współpracy w tym zakresie także z innymi państwami latynoamerykańskimi.
f. Transport
Z uwagi na wielkość większości państw latynoamerykańskich, niezbędne jest rozwijanie transportu pasażerskiego i towarowego. Obecnie dla mieszkańców głównym środkiem transportu są autobusy dalekobieżne. Rozwijają się także połączenia lotnicze. Większość tych państw planuje rozwój pasażerskich sieci kolejowych (obecnie nie działających lub funkcjonujących w formie szczątkowej), na czele z ambitnym projektem połączenia siecią kolejową miasto Ica w Peru (wybrzeże Pacyfiku) z São Paulo w Brazylii (wybrzeże Atlantyku). Warto również zwrócić uwagę na rozwijanie transportu miejskiego w wielkich metropoliach liczących od kilku- do nawet kilkudziesięciu milionów mieszkańców. Także i tu notujemy sukcesy. Polska firma dostarczyła urządzenia sterujące dla metra w São Paulo i Rio de Janeiro; niedawno także polska firma wygrała przetarg na dostawy tokarek podkołowych dla metra w São Paulo.
Dodatkowo należy wspomnieć, że istnieje zapotrzebowanie na sprzęt lotniczy (samoloty, helikoptery i drony) dla celów policyjnych, wojskowych, ratowniczych czy gaszenia pożarów lasów.
Oddzielną kwestią jest rozwój transportu towarowego czy transportu dla sektora górniczego (lokomotywy).
g. Pozostałe
Istnieją szerokie możliwości także wyższej jakościowo gospodarczej współpracy Polski z państwami tego regionu. Przede wszystkim największe szanse ma współpraca w zakresie sektora fintech, automatyzacji i robotyzacji, handlu elektronicznego, transformacji cyfrowej, inteligentnej i czystej mobilności, zdrowia, cyberbezpieczeństwa czy smart-cities. Mamy także informacje o zainteresowaniu współpracy przemysłów obronnych Polski i państw latynoamerykańskich.
A sukcesy? Jedna z polskich firm dynamicznie rozwija eksport do kilku państw Ameryki Łacińskiej w zakresie maszyn fotografii produktowej. Rozwija się współpraca w dziedzinie technologii kosmicznych Polski i Argentyny, z perspektywami rozszerzenia jej o Chile. Istnieje zapotrzebowanie na dostawy kutrów rybackich dla Barbadosu oraz autobusów dla Trynidadu i Tobago.
Duże możliwości eksportu i inwestycji stwarza Gujana i Surinam. Są to państwa, które z uwagi na odkrycie i eksploatację znacznych złóż ropy i naftowej notują bardzo szybkie tempo wzrostu. Przykładowo Gujana już obecnie ma poziom PKB na mieszkańca na poziomie Polski, a szacuje się że za 4 lata będzie miała na poziomie Niemiec. Z uwagi na wieloletnie zaniedbania strukturalne jest państwem, który jest zainteresowany szeroką współpracą z zagranicą w wielu dziedzinach. Podobnie szybkie tempo wzrostu wykazuje sąsiadujący Surinam. Planowana jest budowa szpitali modułowych w Ekwadorze. W wybranych krajach latynoamerykańskich widzimy szanse także dla innych sektorów np. kosmetyki czy sektor motoryzacyjny.
Realizowane są projekty inwestycyjne. Oprócz wspomnianej kopalni miedzi w Chile i fabryki zielonego wodoru w Argentynie należy wspomnieć, że jedną z największych inwestycji unijnych w Paragwaju zrealizowała jest polska fabryka oświetlenia. Notabene, Paragwaj jest zupełnie niedocenianym krajem do inwestowania. A ma najstabilniejszą walutę w regionie, stabilny sektor bankowy, największy w regionie wzrost gospodarczy, bardzo niski deficyt finansów publicznych, niski poziom długu publicznego, relatywnie niskie bezrobocie, wysoką w stosunku do poziomu dochodu oczekiwaną długość życia, samowystarczalność żywnościową i energetyczną, ogromny potencjał hydroenergetyczny, niską medianę wieku, niskie wynagrodzenia oraz przyjazne nastawienie wobec imigrantów.
Realizowany jest także projekt budowy olbrzymiego kompleksu hotelowo-biurowo-rezydencjalno-rekreacyjnego w Brazylii. W Chile działa także obserwatorium astronomiczne obsługiwane przez Polską Agencję Kosmiczną.
W wielu państwach tego regionu ogłaszane są wielkie programy infrastrukturalne; prowadzone są procesy prywatyzacyjne obejmujące wiele gałęzi gospodarki. Często są organizowane przez władze tamtych krajów webinaria zachęcające zagranicznych inwestorów do udziału w tych procesach oraz wprowadzane są bardziej przejrzyste i korzystne przepisy dot. inwestowania. W zdecydowanej większości państw prawa i obowiązki inwestorów zagranicznych są takie same jak inwestorów miejscowych. Restrykcje dot. dziedzin zarezerwowanych tylko dla inwestorów miejscowych są rzadkie i dotyczą praktycznie tylko sektorów strategicznych. A warto wspomnieć, że wśród najbardziej perspektywicznych dla inwestycji zagranicznych państw świata znajdują się Chile, Meksyk i Urugwaj.
4. Plany działań na 2025 r.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii wraz z instytucjami partnerskimi planuje kontynuować prowadzenie aktywnych działań na rzecz rozwoju współpracy gospodarczej Polski z państwami latynoamerykańskimi i karaibskimi. Będzie wspierana organizacja działań promocyjnych realizowanych przez PAIH w ramach ich działalności statutowej, wydarzeń organizowanych przez Krajową Izbę Gospodarczą oraz regionalne i branżowe instytucje otoczenia biznesu, a także przedsięwzięć z zakresu promocji gospodarczej realizowanych przez polskie placówki dyplomatyczne.
Aktualnie są konstruowane plany działań promocyjnych przez PAIH, KIG oraz instytucje administracji publicznej. Wstępnie mogę potwierdzić, że w 2025 r. KIG planuje organizację misji handlowej do Panamy i Salwadoru połączonej z organizacją stoiska na dużych targach Expocomer w Panamie. Z kolei PAIH zamierza zorganizować misję do Meksyku i Kostaryki. Na pewno zostaną zorganizowane webinaria dot. tamtejszego regionu oraz polskie stoiska na innych targach. Mamy nadzieję, że także Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz KOWR będą kontynuować swoją działalność w tym regionie. Nadal będą publikowane w portalu promocji eksportu materiały o rynkach nietradycyjnych, ale także o kwestiach interesujących eksporterów.
Regionalne i branżowe instytucje otoczenia biznesu zachęcamy do organizowania różnych wydarzeń poświęconych rynkom nietradycyjnym (w tym latynoamerykańskim i karaibskim), takich jak seminaria/webinaria, konferencje, misje gospodarcze, organizacja stoiska/stoisk na ważniejszych targach itp. O ile będzie potrzebne wsparcie merytoryczne Ministerstwa Rozwoju i Technologii w przygotowaniu i realizacji takiego wydarzenia oraz szerszego informowania o nim, taka pomoc może zostać udzielona.
Przy ważniejszych wydarzeniach istnieje również możliwość udzielenia przez MRiT patronatu honorowego Ministerstwa. Procedura wystąpienia o patronat znajduje się pod linkiem (https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/uzyskaj-patronat-honorowy-ministra-lub-udzial-w-komitecie-honorowym-ministra).
5. Wsparcie polskich firm w ekspansji eksportowej i inwestycyjnej
Polskie firmy mogą liczyć na wsparcie w swojej działalności. Wsparcie instytucjonalne mogą otrzymać ze strony polskiej administracji publicznej, głównie MRiT, MSZ, MKiŚ czy MRiRW. Swoje możliwości mają także izby, począwszy od KIG, a skończywszy na organizacjach regionalnych i branżowych. Warto również wykorzystywać delegatury unijne (https://www.eeas.europa.eu/eeas/eu-world-0_en).
W zakresie finansowym (i nie tylko) należy wskazać instytucje z grupy PFR – przede wszystkim PAIH, KUKE (ubezpieczenia eksportu), KUKE Finance (faktoring), BGK (narzędzia wsparcia finansowego), PARP (programy promocji) i PFR TFI (wsparcie polskich inwestycji za granicą). Zachęcam również do śledzenia portalu promocji eksportu (www.trade.gov.pl) oraz portalu utworzonego przez Agencję Rozwoju Przemysłu (www.biznesportal.pl), gdzie można znaleźć wiele interesujących informacji nt. możliwości ekspansji i wsparcia finansowego.
Ponadto także UE oferuje narzędzia wsparcia (również finansowego), które są dostępne dla polskich przedsiębiorców. Tu warto wspomnieć przede wszystkim o flagowym projekcie Global Gateway (https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/stronger-europe-world/global-gateway_pl), programie IPR SME (https://intellectual-property-helpdesk.ec.europa.eu/regional-helpdesks/european-ip-helpdesk_en) oraz oddziale Europejskiego Banku Rozwoju w Brazylii (https://www.eib.org/en/contacts/office/brazil).
Przy podejmowaniu decyzji o rozszerzeniu współpracy z państwami pozaunijnymi zachęcam do rozważenia szerszej ekspansji na rynki tego regionu i do rzeczowej analizy poszczególnych państw latynoamerykańskich i karaibskich, bez negatywnego, stereotypowego uprzedzenia oraz udział w przedsięwzięciach (targi, misje) pozwalających lepiej poznać ten region.
Warto także zapoznać się z różnicami kulturowymi dot. państw tego regionu (https://www.gov.pl/web/dyplomacja/roznice-kulturowew-miedzynarodowych-relacjach-biznesowych). Dostosowanie się do nich pozwoli na skuteczniejszą ekspansję eksportową.
Naprawdę warto bliżej zainteresować się regionem Ameryki Łacińskiej i Karaibów, brać udział w realizowanych przedsięwzięciach i korzystać z przedstawionych powyżej narzędzi internetowych oraz oferowanych przez polską administrację publiczną form wsparcia eksportu i inwestycji.
Serdecznie pozdrawiam,
Dariusz Latoszek
główny specjalista
Wydział Dwustronnej Współpracy Gospodarczej II
Departament Handlu i Współpracy Międzynarodowej
+48 22 411 92 98
Dariusz.Latoszek[at]mrit.gov.pl
gov.pl/rozwoj-technologia